Kritik Stok Seviyesi: Ürün Tükenmeden Sipariş Vermenin Basit Matematiği

Sipariş Vermeniz Gereken Gün, Stok Bitmeden Çok Önce

Bir oto yedek parça dükkanında en çok satan ürünlerden biri fren balatasıdır. Salı günü son takım da satılır; dükkan sahibi aynı gün tedarikçiyi arar, sipariş verir. Ama mal dört gün sonra elde olur. O dört gün boyunca kapıdan giren üç müşteri "yok" cevabını alır, ikisi bir daha o dükkana uğramaz.

Burada sorun stok takip etmemek değildi — dükkan sahibi satışları zaten takip ediyordu, ürün bittiğinde anında fark etti. Sorun, siparişi ürün bitmeden önce değil, bittiği gün vermesiydi. Aradaki fark, "kritik stok seviyesi" denen ve çoğu işletmenin hiç hesaplamadığı basit bir sayıdır.

Bu yazıda kritik stok seviyesinin ne olduğunu, nasıl hesaplandığını ve sabit bir "şu kadar kalınca sipariş ver" kuralının çoğu ürün için neden yanlış sonuç verdiğini somut sayılarla göstereceğiz.

Kritik Stok Seviyesi Nedir?

Kritik stok seviyesi — İngilizce kaynaklarda "reorder point" ya da "yeniden sipariş noktası" olarak geçer — elinizdeki stok bu sayıya düştüğü an yeni sipariş vermeniz gerektiğini gösteren eşiktir. Doğru hesaplandığında, siparişi verdiğiniz gün ile malın elinize ulaştığı gün arasında geçen sürede rafta hâlâ ürün kalmasını garanti eder.

Formül üç parçadan oluşur:

Kritik Stok Seviyesi = (Günlük Ortalama Satış × Tedarik Süresi) + Güvenlik Stoku

Tedarik süresi ("lead time"), sipariş verdiğiniz an ile malın elinize ulaştığı an arasında geçen gün sayısıdır. Güvenlik stoku ise tedarikçinin gecikmesi ya da talebin beklenenden fazla çıkması ihtimaline karşı tuttuğunuz ek paydır.

Fren Balatası Örneği: Formülü Sayılarla Görmek

Dükkan sahibi son üç ayın satış verisine baktığında fren balatasının günde ortalama 6 takım sattığını görüyor. Tedarikçiden sipariş verdikten sonra mal 4 günde elde geçiyor. Tedarikçi bazen bir iki gün gecikebildiği ve bazı haftalar talep ortalamanın üstüne çıktığı için 15 takımlık bir güvenlik stoku tutmak mantıklı.

Kritik Stok Seviyesi = (6 × 4) + 15 = 39 takım

Yani depoda 39 takım fren balatası kaldığı an tedarikçi aranmalı — 20 kalınca değil, hele hiç kalmayınca hiç değil.

Bunun karşılığı parayla da ölçülebilir. Dükkan sahibi stok tükenene kadar beklediği için 4 gün boyunca talebi karşılayamadı: günde 6 talep × 4 gün = 24 kayıp satış. Her takımda ortalama 250 TL kâr bıraktığını varsayarsak, bu tek seferlik gecikme 6.000 TL'lik kâr kaybı demektir — üstelik kaybedilen müşterilerin bir kısmı bir daha hiç dönmez.

Her Ürün İçin Aynı Sayı Geçerli Değil

Çoğu dükkanda "her üründen 20 tane kalınca sipariş ver" gibi tek bir kural işletilir. Ama formül gösteriyor ki tedarik süresi ve satış hızı ürün başına değiştiği için sabit bir sayı, bazı ürünlerde gereksiz stok fazlasına, bazılarında da rafın boş kalmasına yol açar.

Ürün Profili	Günlük Ort. Satış	Tedarik Süresi	Güvenlik Stoku	Kritik Stok Seviyesi
Yerli, hızlı tüketilen (yağ filtresi)	10 adet	2 gün	10 adet	30 adet
İthal, uzun tedarikli (özel conta seti)	2 adet	20 gün	10 adet	50 adet
Mevsimsel, değişken talep (kışlık antifriz)	5 adet	5 gün	25 adet	50 adet

Yağ filtresiyle özel conta setinin kritik stok seviyesi neredeyse aynı çıkıyor ama nedenleri tamamen farklı: biri hızlı satıldığı, diğeri tedarik süresi uzun olduğu için yüksek pay istiyor. Antifrizde ise asıl belirleyici, kış aylarında talebin ne kadar sapabileceğinin önceden bilinememesi — bu yüzden güvenlik stoku diğer ikisinden yüksek tutulmuş.

Elle Takip Neden Bu Noktada Tıkanıyor

Formülün kendisi basit, ama gerçek hayatta uygulaması birkaç yerde tıkanır:

1. Yüz, iki yüz kalemlik bir stokta her ürün için bu hesabı elde güncel tutmak pratikte yapılmaz; birkaç ay içinde terk edilir.
2. Tedarik süresi sabit değildir — aynı tedarikçi bazen 3 günde, bazen 8 günde teslim eder; elle tutulan bir tabloda bu değişim yakalanamaz.
3. Satış hızı kampanya, mevsim ya da trendle değişir; geçen yıl doğru olan kritik seviye bu yıl yanlış olabilir.
4. En büyük risk, kritik seviyeye inildiğinde kimsenin sizi uyarmamasıdır. Fark etmek için ya rafı gözle kontrol edersiniz ya da müşteri "yok mu?" diye sorduğunda öğrenirsiniz.

Kendi İşletmeniz İçin Hızlı Kontrol

• En çok satan ürünleriniz için son 30-90 günün ortalama günlük satışını biliyor musunuz?
• Tedarikçilerinizin ortalama teslim süresini (sipariş ile teslim arasındaki gün sayısını) ölçtünüz mü?
• Talep dalgalanması ya da tedarikçi gecikmesi ihtimaline karşı bir güvenlik stoku belirlediniz mi?
• Kritik seviyeye inen ürünler için otomatik bir uyarı alıyor musunuz, yoksa rafı gözle mi kontrol ediyorsunuz?
• Bu hesaplama en azından en çok satan 10-15 ürün için yazılı bir yerde tutuluyor mu? Boş bir raf, o an kaybettiğiniz cironun gözle görülen hâlidir; fazla stok ise fark edilmeden her ay yeniden ödediğiniz bir kira gibidir. Kritik stok seviyesini bilmek, ikisi arasındaki noktayı bulmaktır.

Ürün listenize göre kritik stok seviyesini her kalem için otomatik hesaplayan ve raf boşalmadan sizi uyaran bir sistem kurmak isterseniz, mevcut ürün listenizle nasıl başlayacağımızı birlikte konuşalım.

İletişime geç Barkodlu Stok Takip Programı